İşçi alacakları ve haklı/haksız fesih

İşçinin en sık karşılaştığı uyuşmazlıklar; kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, hafta tatili, ulusal bayram-genel tatil, yıllık izin alacakları ve maaş ödenmemesi nedeniyle tazminatlardır. Bu kalemlerin doğru hesaplanması için bordro, banka kayıtları, mesai çizelgeleri ve tanık ifadelerinin sistematik biçimde toplanması gerekir.

Haklı nedenle fesih halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanır; ancak işverenin işten çıkarma gerekçesi haksız bulunmazsa bu hak doğmayabilir. Dosyanın seyrini fesih bildiriminin içeriği, bildirim tarihi ve sosyal medya/SGK kayıtları gibi pek çok detay belirler.

İşe iade davası

İş güvencesi kapsamındaki işçi (30 ve üzeri çalışanı bulunan iş yerinde 6 aydan fazla kıdemi olan işçi), feshin geçersizliğini ileri sürerek 1 ay içinde arabulucuya başvurmak zorundadır. Anlaşma sağlanamazsa 2 hafta içinde işe iade davası açılır.

Davayı kazanan işçi, işe başlatılırsa boşta geçen süre ücretine; başlatılmazsa ayrıca 4 ila 8 aylık ücret tutarında işe başlatmama tazminatına hak kazanır. Sürelerin son derece kısa olması nedeniyle hızlı hareket etmek belirleyicidir.

Mobbing — psikolojik taciz

Sistematik biçimde, kasten ve süreklilik gösteren olumsuz tutumlar (yıldırma, dışlama, anlamsız işlerle yıpratma, hakaret ve tehdit) mobbing olarak değerlendirilir. Mobbing iddiası, hem kıdem-ihbar tazminatı hem manevi tazminat hem de cezai sorumluluk açısından dosya yaratabilir.

Delillendirme zorludur; bu nedenle e-postalar, mesajlar, tanıklar, sağlık raporları ve psikolog değerlendirmelerinin sistemli olarak toplanması, davaya hazırlığın kalbidir.

İş kazası ve meslek hastalığı

İş kazası halinde işçinin ya da yakınlarının taleplerine yönelik üç ayrı süreç paralel ilerler: SGK'ya bildirim ve gelir bağlanması, işverene karşı maddi-manevi tazminat davası ve cezai sorumluluk soruşturması.

Tazminat hesaplamaları aktüer raporu üzerinden yapılır; sürekli iş göremezlik oranı, işçinin yaşı ve geliri, kusur oranları gibi pek çok değişken nihai miktarı belirler.

Sigortasız çalışma ve hizmet tespit davası

Türkiye'de hâlâ önemli bir kesim "elden ödeme" şeklinde, SGK'ya bildirilmeden çalıştırılmaktadır. Bu durum hem emeklilik haklarını hem de iş kazası, hastalık, analık güvencelerini zayıflatır.

<strong>Hizmet tespit davası</strong> ile bildirilmemiş çalışma süreleri SGK kayıtlarına geri yansıtılır. Tanık ifadeleri, banka kayıtları, vergi kayıtları ve dijital iletişim bu dosyada belirleyicidir. Zamanaşımı, hizmetin sona ermesinden itibaren 5 yıldır.

Yöneticiler ve üst düzey çalışanlar için özel düzenlemeler

CEO, genel müdür, üst düzey yönetici sözleşmelerinde rekabet yasağı, ek ödeme planları (bonus, hisse opsiyonu), gizlilik yükümlülükleri ve tazminat planları İş Kanunu dışında özel hükümlerle düzenlenir.

Şirketten ayrılan üst düzey çalışanların rekabet yasağı süresi ve coğrafi sınırı, ölçüsüz olduğunda mahkeme tarafından sınırlandırılabilir. Hisse opsiyonu (stock option) tazminatları ile ilgili uyuşmazlıklar son yıllarda artmıştır.

Sıkça Sorulanlar

Kıdem tazminatına ne zaman hak kazanırım?
En az 1 yıllık çalışma + haklı nedenle fesih (örn. ödenmemiş maaş, ağır kusurlu sözleşmenin işçi tarafından feshi) ya da işverenin haksız feshi halinde.
Arabuluculuğa gitmek zorunlu mu?
İş alacakları ve işe iade davaları için arabuluculuk dava şartıdır; bu aşama atlanırsa dava usulden reddedilir.
Maaşım 20 günden fazla geç ödeniyor, ne yapabilirim?
İş Kanunu m. 24 uyarınca maaşı 20 günden fazla geciken işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshedebilir ve kıdem tazminatına hak kazanır. İhtarname çekmeniz tavsiye edilir.
İstifa ettim ama kıdem tazminatı isteyebilir miyim?
Kural olarak hayır. Ancak istifa "haklı sebebe" dayanıyorsa (mobbing, ödenmeyen maaş, ağır iş güvenliği ihlali) kıdem tazminatına hak doğar. Haklı sebep yazılı olarak ortaya konulmalıdır.
İşveren beni "performans yetersizliği" gerekçesiyle çıkardı; haksız mı?
Performans yetersizliği gerekçeli fesihler için somut, ölçülebilir ve uyarılarla desteklenmiş kayıtlar gerekir. Soyut "performansın düşük" yargısı yargıda haksız bulunur.
Yıllık iznimi kullanamadan işten çıkarıldım — ne olur?
Kullanılmamış yıllık izin günleri için izin parası ödenmek zorundadır. Bu para son ücret üzerinden hesaplanır ve diğer alacaklarla birlikte talep edilebilir.
İbraname imzaladım, hâlâ dava açabilir miyim?
Yargıtay'a göre ibraname yalnızca ödeme tarihinden en az 1 ay sonra ve baskı altında olmadan imzalanırsa geçerlidir. Aksi halde geçersizdir; haklarınızı dava ile talep edebilirsiniz.