Türk Medeni Kanunu m. 174/2: "Boşanmaya sebep olan olaylar yüzünden kişilik hakkı saldırıya uğrayan taraf, kusurlu olan diğer taraftan manevi tazminat olarak uygun miktarda bir para ödenmesini isteyebilir." Bu hükme rağmen pek çok dosyada manevi tazminatın doğmamasının nedeni, "kişilik hakkına saldırı" eşiğine takılmaktır.
Manevi tazminat için 3 koşul
- Kusur: Diğer eşin daha kusurlu olması — tam kusurlu eş tazminat isteyemez.
- Kişilik haklarına saldırı: Hayatî menfaatler, onur, saygınlık veya bedensel/ruhsal bütünlük zedelenmiş olmalı.
- Olay ile boşanma arasında nedensellik: Saldırının boşanmaya yol açan olaylardan kaynaklanması.
Hangi davranışlar genellikle tazminata yol açar?
- Sadakatsizlik (özellikle açık ve aşağılayıcı şekilde),
- Fiziksel şiddet,
- Sürekli aşağılama, hakaret,
- Aile içinde ekonomik mahrumiyet yaratma,
- Eşin sosyal çevreden izole edilmesi,
- Ailenin onurunu zedeleyen davranışlar (zilletinizle gurur duyma, ailelerin önünde küçük düşürme),
- Cinsel hayata zorla müdahale,
- Çocuklara aleyhte çevrim (parental alienation).
Miktar nasıl belirlenir?
Yargıtay'ın yerleşik içtihatlarında miktar şu unsurlarla orantılıdır:
- Olayın ağırlığı,
- Kusurun derecesi,
- Ekonomik durum (ödeyecek tarafın),
- Tarafların sosyal seviyesi,
- Olay zamanı ile dava tarihi arasındaki süre,
- Mağdurun yaşı, sağlık durumu, çocuk durumu.
Pratikte tazminat miktarları 50.000 TL - 500.000 TL aralığında değişebiliyor; çok ağır olaylarda daha yüksek miktarlar görülmektedir.
Ne zaman istenmeli?
Manevi tazminat boşanma davasıyla birlikte istenmek zorundadır. Boşanma kararı kesinleştikten sonra ayrı bir dava ile istenemez (TMK m. 174 ve içtihat). Bu nedenle dilekçeye eklenmesi unutulmamalıdır.
Mehir ile manevi tazminat farklı mı?
Mehir (özellikle muaccel mehir) İslami evlilik geleneğinden gelen ve bağımsız bir borç ilişkisidir. Manevi tazminattan ayrı olarak talep edilebilir. Türkiye'de hâlâ geçerli mehir senetleri olabilir; bu konu da boşanma dosyasında ayrı incelenmelidir.
Manevi tazminat, sadece para değil; mağdurun çektiği acının hukuken tescili anlamına gelir. Ancak çok yüksek beklentiler dosyaya zarar verir. Ölçülü, somut delilli ve tutarlı bir tazminat talebi hakimi ikna eder.