Türk hukukunda velayet rejimi yıllarca tek bir kalıpta yürüdü: boşanmada velayet ya anneye ya babaya verilir, diğer ebeveyn ile çocuk arasında "kişisel ilişki" düzenlenirdi. 2017'den itibaren Yargıtay'ın değişen tutumu, anlaşmalı boşanmalarda müşterek velayetin mümkün olmasını sağladı. Peki müşterek velayet ne kadar pratik?
Tek velayet
Çocuğa ilişkin günlük ve hayati kararlar (eğitim seçimi, sağlık tedavisi, yurtdışına çıkış, dinî eğitim, oturulacak yer) tek başına velayet sahibi tarafından alınır. Diğer ebeveyn yalnızca kişisel ilişki düzenlemesine göre çocuğu görür.
Avantajları: Karar alma hızlı, çatışmasız.
Dezavantajları: Diğer ebeveynin etkisi sınırlı; çocuk onunla derin bağ kuramayabilir.
Müşterek velayet
Hem anne hem baba çocuk üzerinde eşit hukuki yetkiye sahiptir. Önemli kararlar (okul, hastane, yurtdışı seyahat) iki tarafın onayıyla alınır. Çocuğun fiilen kalış yeri yine biri yanındadır; ancak diğer ebeveynin de "söz hakkı" vardır.
Avantajları:
- Çocuk her iki ebeveynle aktif bir ilişki sürdürür,
- Ebeveyn tarafından "seçilmemişlik" duygusu azalır,
- Sorumluluk ve karar yükü paylaşılır.
Dezavantajları:
- Boşanmış eşlerin sürekli iletişim halinde olması gerekir,
- Çatışmalı boşanmalar için uygun değildir,
- Yurtdışına çıkış gibi kararlarda diğer ebeveynin onayı imza zorluğu yaratabilir,
- Pasaport, okul kayıt gibi işlemlerde her ebeveyn ayrı katılım göstermek zorundadır.
Müşterek velayet hangi durumlarda uygundur?
- Eşler boşansa bile birbirine saygıyla davranıyorsa,
- Aynı şehirde yaşıyorlarsa,
- Çocuk için ortak bir gelecek planı varsa,
- Ebeveynler iletişim yetkinliği gösteriyorsa.
Çekişmeli boşanmada müşterek velayet mümkün mü?
Yargıtay içtihatlarına göre, çekişmeli boşanmada mahkeme re'sen müşterek velayete karar veremez. Yalnızca tarafların açık talebi ve özellikle çocuğun yararı dikkate alınarak tesis edilebilir. Çatışmalı boşanmalarda mahkemeler genellikle tek velayet tercihindedir.
Müşterek velayetin pratik düzenlemesi
- Çocuğun fiilen kimde kalacağı,
- Diğer ebeveynle ne sıklıkta görüşeceği (ör. iki haftada bir hafta sonu),
- Yaz tatili ve bayram paylaşımı,
- Karar alma süreçleri (okul, sağlık),
- Nafaka düzenlemesi.
Müşterek velayet bir lüks değil, çocukların ihtiyaçlarını öne koyan modern bir yaklaşımdır. Ancak yalnızca eşlerin yetişkinlik düzeyiyle birlikte işler. İletişim yetersizliği varsa müşterek velayet bir savaş alanı yaratabilir.