Tazminat hukuku, zarar verenin kusuru ve mağdurun gerçek zararı temelinde kurulan bir denkleme dayanır. Hesaplama yöntemi maddi ve manevi tazminat için farklıdır.
Maddi tazminat: aktüer raporu
Maddi tazminat (özellikle iş kazası, trafik, malpraktis dosyalarında), aktüer hesabıyla belirlenir. Hesapta dikkate alınan unsurlar:
- Mağdurun yaşı,
- Bakiye yaşam süresi (PMF tablosu),
- Geliri (asgari ücret, kayıtlı maaş, beyan vergisi),
- Sürekli iş göremezlik oranı,
- Kusur oranı,
- Müterafik kusur (kendi kusuru varsa indirim),
- Faiz oranı (genelde reel faiz).
Sonuçta toplam zarar bir formülde birleşir:
Tazminat = (Gelir × Bakiye süre × Sürekli iş göremezlik %) – Müterafik kusur indirimi – İndirim oranları
Manevi tazminat: hâkimin takdiri
Manevi tazminat sayısal formüle dayanmaz; Türk Borçlar Kanunu m. 56'ya göre hâkim "uygun bir miktar" belirler. Hâkim şu unsurlara bakar:
- Olayın ağırlığı,
- Kusurun derecesi,
- Mağdurun yaşı, sosyal durumu,
- Bedensel zararın etkisi,
- Ailevi durumu,
- Tarafların ekonomik durumu,
- Olay tarihinden geçen süre.
Pratikte manevi tazminat genelde maddi tazminatın %10-30'u civarında belirlenir; ağır olaylarda eşit veya daha yüksek olabilir.
Destekten yoksun kalma tazminatı
Vefat halinde, eş ve çocukların kayıp desteğin parasal karşılığı. Ölen kişinin gelir kapasitesi, bakiye yaşam süresi, destek miktarı ve süresi hesaba dahil edilir.
Sigorta limiti
Trafik sigortası gibi durumlarda sigorta poliçesinin yıllık limitini aşan kısım için sigortacıdan değil, doğrudan sürücü/işverenden tahsil edilir.
Süreler
- Genel haksız fiil: 2 yıl ve 10 yıl,
- Trafik kazası: 2 yıl ve 10 yıl,
- Cezayı gerektiren fiillerde ceza zamanaşımı uygulanır (genelde daha uzundur).
Pratik tavsiyeler
- Olay anından itibaren tüm masrafların makbuzunu saklayın,
- Hastane raporlarını tam olarak çıkartın,
- Aktüer raporunu tarafsız bir uzmandan alın,
- Sigorta firmasıyla anlaşmadan önce avukat görüşü alın.
İyi hesaplanmış bir tazminat, mağdurun yıllarca sürecek mağduriyetine karşılık adil bir denge kurar. Yetersiz hesap, hak kaybını ödemez kılar.