Bir yakınınızın vefatı zorlu bir dönemdir. Bu sürecin getirdiği duygusal yükün hemen ardından gelen pratik sorulardan biri de mirasın yönetilmesi olur. Eğer murisin borçları malvarlığından fazla ise mirasın reddi ciddi şekilde değerlendirilmesi gereken bir hukuki seçenektir.
Yasal ret hakkı — 3 aylık süre
Türk Medeni Kanunu m. 605: "Yasal ve atanmış mirasçılar mirası reddedebilirler. Ölüm tarihinde mirasbırakanın ödemeden aczi açıkça belli veya resmen tespit edilmiş ise, miras reddedilmiş sayılır."
Mirasçı, mirasbırakanın ölümünü ve kendisinin mirasçı olduğunu öğrendiği tarihten itibaren 3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine yazılı veya sözlü beyan ile mirası reddedebilir.
Hangi durumlarda red düşünülmelidir?
- Murisin bilinen banka borcu, kredi kartı borcu veya icra takipleri varsa,
- Vergi borcu, sosyal güvenlik borcu yüksekse,
- Murisin işyeri vardı ve şirketin durumu net değilse,
- Yurtdışında borç doğmuş olabileceği biliniyorsa,
- Murisin mal varlığı hakkında belirsizlik varsa (önce envanter çıkarmak için resmi tasfiye istenebilir).
Hükmen ret (zımnî ret)
3 aylık süre kaçırıldığında veya başka bir nedenle red beyanı yapılmadığında, eğer murisin borçları malvarlığını aşıyorsa "hükmen ret" yoluyla mirasçı yine de borçlardan kurtulmayı talep edebilir. Ancak bu davanın koşulları çok daha ağırdır:
- Mirasçının terekeyi sahiplenmediği veya tasarruf etmediği ispatlanmalıdır,
- Mirasçının terekeden mal almadığı, satmadığı, kullanmadığı kanıtlanmalıdır,
- Murisin ödemeden aczinin açıkça belli ya da resmen tespit edilmiş olması aranır.
Mirasın reddi nasıl yapılır?
- Murisin son ikametgahının bağlı olduğu sulh hukuk mahkemesine yazılı dilekçe (veya zabıt mukabili sözlü beyan) ile başvurulur.
- Tüm yasal mirasçılar ayrı ayrı reddetmelidir; sadece bir kişinin reddi diğerlerini etkilemez.
- Yurtdışında olan mirasçılar, Türk konsolosluğu aracılığıyla veya noter vekaletnamesi ile aynı süre içinde reddedebilir.
- Red beyanından sonra mirasçı, mirasbırakanın hiç mirasçısı olmamış gibi sayılır.
Reddin sonuçları
- Reddeden mirasçı, terekenin aktif ve pasifinden çıkar; ne mal alır ne borç ödemekle yükümlü olur.
- Reddeden kişinin payı, mirasçılığın bir alt sırasındaki mirasçılara kalır. Tüm mirasçılar reddederse miras devlete kalır.
- Çocuk reddederse: Onun payı kendi altsoyuna geçer. Bu nedenle bir aile borçtan korunmak istiyorsa tüm nesillerin reddetmesi gerekir.
- Saklı paylı mirasçıların reddi, alacaklılar bakımından alacağın korunması açısından farklı sonuçlar doğurabilir (TMK m. 617).
Sıkça yapılan hatalar
- Murisin eşyalarını alıp götürmek (örn. ev eşyası, araba): bu, mirası zımnen kabul anlamına gelebilir.
- Murisin banka hesabından para çekmek (cenaze masrafları için bile olsa).
- 3 aylık süreyi geçirmek: hükmen ret yolu var ama çok daha zordur.
- Yalnız bir mirasçının reddetmesi yeterli sanmak.
Mirasın reddi, ailelerin yıllarca borç yükü altında ezilmesini önleyebilen güçlü bir hukuki araçtır. Ancak süresi kısa, geri dönüşü zordur. Karar verilmeden önce muhasebeci ve avukatla birlikte değerlendirilmelidir.