Türk hukukunun en sık karşılaşılan miras davalarından biri, "babam ölmeden 5 yıl önce evi kardeşime satmış görünüyor — aslında bağışlamış" dosyalarıdır. Bu durumda muris muvazaası davası açılır (TMK m. 19, Yargıtay içtihatları).
Muvazaa nedir?
"Görünürdeki işlem ile gerçek niyetin farklı olması." Murisin yaptığı işlem yazıda satış, gerçekte bağıştır. Amacı genelde diğer mirasçıların payını azaltmaktır.
Niçin muvazaa yapılır?
- Saklı pay sahibi mirasçıdan mal kaçırmak,
- Kız çocuklarına az pay vermek (ne yazık ki yaygın),
- İkinci eş veya çocuklardan koruma,
- Vergi avantajı (satış vergisi az ödeme).
İspat — her tür delil dinlenir
Muris muvazaası davasında tanık dahil her tür delille ispat mümkündür (Yargıtay İBK 1.4.1974). Pratikte güçlü deliller:
- Bedelin ödenmediği: Banka hesaplarında satış bedeline denk gelen para hareketi yoksa.
- Bedelin gerçekçi olmadığı: Piyasanın çok altında, sembolik tutar.
- Murisin yaşı, sağlığı: İleri yaş, ağır hastalık zamanlamayı şüpheli kılar.
- Alıcının ekonomik durumu: Alıcının o zamanki gelir ve birikimi alacak gücüne yetiyor mu?
- Tanık ifadeleri: "Bedavaya verdi, satışmış gibi gösterdik" diyen aile bireyleri.
- Murisin başkalarına yaptığı beyanlar: "Hesabımı kapattım, bunu çocuğuma bağışlıyorum" demesi.
Süre
Mirasbırakanın ölümünden itibaren süre işler. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre süre 10 yıldır; bazı durumlarda 20 yıla kadar uzayabilir (mirasçının daha geç haberdar olması).
Davanın sonucu
- Devir muvazaalı sayılır,
- Mal terekeye geri döner,
- Diğer mirasçıların payına dahil edilir,
- Eğer mal üçüncü kişiye satılmışsa iyi niyetli üçüncü kişi korunur; ancak alıcının değerinin terekeye dahil edilmesi sağlanır.
Birlikte açılması gereken davalar
Muris muvazaası genellikle tek başına yetmez:
- Tapu iptali ve tescil (tapu üzerine işlenir),
- Tenkis davası (saklı pay hesabı için),
- İhtiyati tedbir (mal başka kişiye satılmasın),
- Eda davası (terekeye katılma).
Muris muvazaası, "kâğıt üstündeki gerçek" ile "yaşamın gerçeği" arasındaki çatışmadır. İyi hazırlanmış dosya, bedelsiz görünmeyen bir bağışı kanıtlayarak hak kayıplarını telafi eder.