Türk hukukunda mal varlığını ölüme bağlı olarak (vasiyet, miras sözleşmesi) dağıtma özgürlüğü mutlak değildir. Saklı paylı mirasçılar denilen yakın aile bireylerinin asgari hakları yasayla korunur.
Kimler saklı paylıdır?
- Altsoy (çocuk, torun, vs.) — yasal payın 1/2'si,
- Anne ve baba — yasal payın 1/4'ü,
- Sağ kalan eş — koşullara göre 1/4 ile 3/4 arasında.
Kardeşler 2007'den itibaren saklı pay sahibi değildir.
Yasal pay nedir?
Mirasçı, vasiyet yokmuş gibi yasal mirasçılık hesaplandığında alacağı paydır. Saklı pay, bu yasal payın belirli bir yüzdesidir.
Örnek hesaplama:
Babadan kalan 1.000.000 TL miras. Mirasçılar: Eş, 2 çocuk.
- Yasal pay: Eş 1/4 = 250.000 TL, Her çocuk 3/8 = 375.000 TL,
- Saklı pay: Eş 1/4 × 1/4 = 62.500 TL, Her çocuk 3/8 × 1/2 = 187.500 TL.
Tenkis davası
Vasiyetname veya bağışlamalar saklı paya tecavüz ediyorsa, mirasçı tenkis davası açar. Mahkeme tasarrufu gerekli ölçüde sınırlar.
Süre
- Mirasçı saklı payına tecavüz edildiğini öğrendiği tarihten 1 yıl,
- Her halde vasiyetin açılmasından itibaren 10 yıl,
- Bağışlamalar için ise tasarrufun yapıldığı tarihten itibaren 10 yıl.
Hangi tasarruflar tenkise tabidir?
- Vasiyetnameler,
- Miras sözleşmeleri,
- Murisin son 1 yıl içinde yaptığı önemli bağışlamalar (saklı paylıyı zarara uğratmak amacıyla yapılmışsa süresiz),
- Mirasçıya yapılan bağışlamalardan miras payına mahsup edilmesi öngörülmemiş olanlar.
Pratik tavsiyeler
- Vasiyetname düzenlemeden önce saklı pay hesabı yapın,
- Hayatta yapılan bağışların miras payına mahsubunu açıkça belirtin,
- Tenkis davası açacaksanız diğer mirasçıların durumunu da değerlendirin (ortak dava açılabilir),
- Banka kayıtları, tapu sicili, vergi beyannameleri detaylı incelenmeli.
Saklı pay, vasiyet özgürlüğüne karşı aile dayanışmasının yasal güvencesidir. Tenkis davası iyi hesaplanmadan açılırsa, beklenenden çok az netice verir.