Türk Medeni Kanunu, evlilik içinde doğan çocuğun babasının "koca" olduğu yönünde güçlü bir karine getirir (TMK m. 285). Bu karine, biyolojik olarak baba olmadığı yönünde güçlü deliller olsa bile çocuğa nesepsel olarak baba sıfatı verir. Karinenin çürütülmesi ancak soybağının reddi davası ile mümkündür.
Davayı kim açabilir?
- Koca (baba görünen kişi),
- Çocuk (ergin olduğunda kendisi).
Anne tarafından açılamaz; üçüncü kişiler tarafından da açılamaz.
Hak düşürücü süreler
Davanın süreleri çok katıdır:
- Koca için: Doğumu ve baba olmadığını öğrenme tarihinden itibaren 1 yıl; her halde doğumdan itibaren 5 yıl.
- Çocuk için: Ergin olmasından itibaren 1 yıl.
- Haklı sebep varsa süreler dolmadan dahi gecikmiş davalar değerlendirilebilir.
Hangi delillerle ispatlanır?
- DNA testi: Mahkeme aracılığıyla yapılan adli DNA tetkikiyle %99,99 doğruluk düzeyinde sonuç alınır. En güçlü ve neredeyse belirleyici delildir.
- Tıbbi imkânsızlık: Cinsel ilişkinin imkânsızlığı (kısırlık raporu, hapiste olma, uzun süre yurtdışında bulunma).
- Tanık ifadeleri: Annenin başka kişiyle ilişkisi, ayrı evde yaşama gibi durumlar.
Tarafın DNA testine yanaşmaması
Yargıtay'ın yerleşik içtihadı: DNA testine yanaşmayan tarafın bu davranışı aleyhinde delil olarak değerlendirilir. Davanın sonucu, testten kaçanın aleyhine olabilir.
Dava kazanılırsa ne olur?
Soybağı geriye dönük olarak ortadan kalkar:
- Çocuk artık kocanın oğlu/kızı sayılmaz,
- Soyadı değişebilir,
- Mirasçılık ortadan kalkar,
- Geçmişe yönelik ödenmiş nafakaların iadesi tartışmalıdır (Yargıtay genelde "dürüstlük kuralı" ile geri istemeye izin vermez),
- Gerçek baba aleyhine babalık davası açılabilir.
Çocuğun yararı kavramının yeri
Bu dosyalar duygusal olarak en zor olanlardandır. Mahkeme yalnızca hukuki kavramları değil, çocuğun kişiliğine etkisini de gözetir. Bu nedenle çoğu durumda çocuğa danışılır, pedagog raporu istenir ve tedbiren değil de etraflıca karar verilir.
Soybağının reddi, hukukun en sert kararlarından birini doğurur: bir baba-çocuk ilişkisinin geriye dönük silinmesi. Bu nedenle hem davayı açanın hem itiraz edenin avukatlık desteği alması, telafi edilmez hata yapmayı önler.